نام آبدان:
در مورد وجه تسميه شهر آبدان نظرات مختلفی وجود دارد با مراجعه به فرهنگ دهخدا، آبدان را محل تجمع آب و جايی كه آب فراوان داشته باشد گويند. با توجه به اوضاع طبيعی و جغرافيايی شهر آبدان اين اسم هم بی دليل نبوده است، چنانكه آبدان در جايی واقع شده كه بين دو رشته كوه قرار دارد دو رشته كوهی كه از شمال و جنوب به موازات هم كشيده شده و به فاصله ده كيلومتر از هم قرار دارند. سيلاب ها و حوزه آبريز اين دو رشته كوه در يكجا جمع شده و يک رودخانه فصلی بزرگ به نام دره جاشک بوجود آورده است و پس از سيراب نمودن زمين های دشت آبدان كه در دو طرف اين رودخانه قرار گرفته اند به خور بردستان و سپس به خليج فارس مي ريزد.
نظرات ديگری درباره علت نامگذاری شهر آبدان وجود دارد و بدليل اينكه بيشتر نقل و قول و شفاهی است از ذكر آن خودداری مي كنيم.

قدمت آبدان:
شهر آبدان قدمتی 300 ساله دارد. البته آثار و بناهايی مربوط به قبل از اسلام در اطراف وجود دارد كه نياز به حفاری و كارشناسی دقيق دارد اما اصل اينكه چه زمانی آبدان دارای سكنه بوده و بعنوان يک روستای متمركز وجود داشته و داد و ستد در آن رونق داشته مربوط به دوره افشاريه می باشد. امروزه اسناد و مداركی معتبر وجود دارد كه املاكی خريد و فروش گرديده بوده و تاريخ آن به زمان حكومت افشار می رسد و حتی سكه رايج در آن زمان دارای نام می بود كه دينار رايج نادری بوده است.

اداره آبدان:
آبدان روزگاران گذشته مانند دوره افشاريه و زنديه دقيقاً معلوم نيست كه چگونه اداره می شده است اما از زمان قاجار كه فرزندان فارس بن شهبان در منطقه دشتی بر خاندان محمد بيگ خورموجی غلبه نمودند توانستند بعدها خوانين در سراسر منطقه دشتی حكمفرمايی كنند و محمدخان دشتی از چهره های مشهور اين خاندان بوده است. آبدان هم تحت قلمرو آنان و مدتی هم حيدر خان دشتی توسط دست نشاندگان خود بر آنجا حكومت كرده است. البته تا زمان حيدرخان دشتی آبدان چندان اهميت نداشت ولی بواسطه داشتن آب شيرين و وجود چند چشمه آب شيرين در كوه های شرقی آن موسوم به تنگ نخل مهم شمرده می شد.

سکنه اصلی و ابتدایی آبدان:
چندين خانوار تابستان ها در تنگ نخل زندگی می كردند و به امور باغداری می پرداختند و زمستان ها به آبدان باز می گشتند كه كشت و زرع در زمين های خود انجام می دادند و هم از ناامنی هايی كه زمستان در كوه تنگ نخل برايشان بوجود مي آمد در امان بودند.
همين افراد سكنه اصلی و ابتدايی آبدان بوده اند كه امروزه به طايفه «درمانده» و «آبدوني» معروف هستند و بعد از آن بود كه كم كم مهاجرانی از اطراف به آبدان وارد شدند.

استقلال آبدان:
بعداً در قسمت جنوب شرق آبدان توسط عمال حيدرخان كه مركز حكومتش در قلعه بردستان بود در دامنه كوههای جنوب شرقی آبدان مبادرت به احداث قنات كردند كه تاريخ دقيق احداث آن به سال 1211 ه.ق(1170 ه.ش) می رسد و امروزه هنوز هم آثاری از آن قنات ها وجود دارد كه در حال حاضر به روستايی با شش خانوار به نام فارياب مشهور است. آبدان كم كم با ورود مهاجران رونق پيدا كرد و به رتق و فتق امور پرداخت. از اين تاريخ به بعد بوده كه آبدان از نظر سياسی، كاری به بردستان و كاكی و خورموج نداشته و خود مستقل می شود.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

معرفی دیگری از آبدان:
آبدان شهری است در استان بوشهر ایران، شهر آبدان در بخش مرکزی شهرستان دیر قرار دارد.
براساس سرشماری سال ۱۳۸۵ جمعیت شهر آبدان ۶۰۵۸ نفر (۱۲۲۴ خانوار) می باشد.

وجه تسمیه
آبدان یعنی جایی که آب فراوان دارد. چنین اسمی برای این منطقه چندان هم بی‌مسمی نیست زیرا آبدان دره‌ای به نام درۀ جاشک دارد که سیلاب‌ها و حوضۀ آبریز دو رشته کوه که با هم دوازده کیلومتر فاصله دارند، به سوی این دره جاری می‌شود و پس از آبیاری کردن زمین‌های کشاورزی که در دو طرف جادۀ بوشهر کنگان در شمال آبدان قرار دارد، به خور بردستان و سپس به خلیج زیبای فارس می‌ریزد.

بومشناسی
مردم آبدان فارسی زبانند اما با گویش یا گونه زبانی منحصر بفرد آبدانی صحبت می کنند.
آبدان طایفه‌های سرشناسی چون خوانین و کرمی‌ها و فخرایی‌ها دارد که همگی با حکومت مرکزی مبارزه می‌کرده‌اند.

تاریخچه
آبدان در سال ۱۳۷۹ از دهستان به شهر تبدیل شد. این شهر دارای اداره‌های دولتی و خصوصی و زمین‌های حاصلخیز کشاورزی است. آبدان نزدیک به سیصد سال پیش بنا شده است و نخست روستایی پررونق و محل داد و ستد مردم از دور و نزدیک بوده که به این روستا می‌آمده‌اند و به خرید و فروش می‌پرداختند. سکۀ رایج آن روزگار دینار نادری بوده که به دورۀ افشارۀ مربوط می‌شده است. نخستین ساکنان آبدان، طایفه‌های آبدونی و درمانده‌ها بودند که تابستان‌ها به تنگ نخل در هفت کیلومتری آبدان می‌رفتند و به باغداری و دامداری می‌پرداختند و زمستان‌ها به آبدان بازمی‌گشتند. این دو طایفه امروز نیز به آبدونی و درمانده‌ها معروفند. در سال ۱۳۱۱ قمری عبدالحمید خان از نوادگان محمد خان دشتی به آبدان رفت و با تفنگچی‌های خود در آنجا و مناطق اطراف آبدان حکومت کرد و باعث رونق آنجا شد.

آثار تاریخی
آبدان آثار تاریخی نیز دارد که عبارتند از: سد ساروجی که از ملاط ساروج ساخته شده و امروز مخروبه است و در کوه گُلی قرار دارد که در شمال شرقی آبدان است. قلعۀ پشمه که از چند اتاق تودرتو ساخته شده و در ارتفاع ۸۰۰ متری کوه پشمه در شمال شرقی آبدان قرار دارد. بردن مصالح ساختمانی تا چنین ارتفاعی، امروز نیز کار دشواری است. کلات منقلی در ۱۰ کیلومتری غرب آبدان در روستای خرگونه ـ احمدآباد ـ قرار دارد. ارتفاع این کلات ۸۰ متر است و باد و باران درحال تخریب منقل‌های سفالی این کلات است. قلعۀ شیرین نیز در کوه‌های غربی آبدان، نزدیک روستای خرگونه ـ احمدآباد ـ است. از این قلعه چشمه‌ای آب و چند اتاق مخروبه باقی مانده است. تل کچاوه، تل گنبدان، تل اردو، ساروج‌های تنگ نخل، برکۀ دی‌نظر و سیل‌بند کوه‌نی از دیگر آثار قدیمی آبدان است که تقریباً همگی درحال تخریبند و کاش تا کاملاً نابود نشده‌اند، سازمان میراث فرهنگی برای مرمت این آثار تاریخی اقدام کند.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

آبدان ـ بوشهر ـ
جمعیت: 6062
کد تلفن: 0772
درجه شهرداری: 2
تلفن شهرداری: 8252044
سایت شهرداری: www.abdan.ir
سایت خبری رسمی: www.tomate.ir

آبدان شهری است در استان بوشهر ايران. آبدان در بخش مرکزی شهرستان ديّر قرار دارد. شهر آبدان از توابع شهرستان دیر از استان بوشهر می باشد. شهر آبدان در فاصله 40 کیلومتری شمال شهر دیر و در فاصله 160 کیلومتری جنوب مرکز استان واقع شده است. این شهر که دارای قدمتی بسیار طولانی می باشد، مردمان آن افرادی سخت کوش هستند که شغل اکثر آنها کشاورزی می باشد.